AiD | ATOPiK DERMATiT

Atopik dermatit

Genellikle çocuklarda alerjik ekzema veya atopik ekzema olarak isimlendirilir. Bebeklik dönemininde genelde ilk 2 ay ila 1 yaş arasında çıkar. Çocujlarda müzmin (kronik) kırmızı, kaşınıtlı ve kuru deri lezyonlarında düşünülmelidir. Derinin yangısı anlamına gelir. Bebekler ve çocuklarda en sık görülen süregen ve yineleyen cilt hastalığıdır. Çocukların ortalama %5’ini etkiler. Diğer aile bireylerinde sıklıkla astım, saman nezlesi (alerjik rinit) ve besin alerjisi vardır. Atopi, kişinin alerjik reaksiyon göstermeye yatkın olmasıdır ve genellikle ailesel bir özelliktir. Ekzemalı çocuklarda ileri yaş dönemlerinde saman nezlesi ve/veya astım gelişme riski artabilir.

Atopik dermatit olduğunu nasıl bileceğiz?

Belirtilerin başlama yaşı.

Atopik dermatit tipik olarak süt çocukluğu döneminde başlar ve %50’sinde ilk 1 yılda, %30’unda 1-5 yaşları arası başlar.

Kaşıntı. Klinik bulgular şiddetli kaşıntı, pullanma, kızarıklık ve deride kalınlaşmadır. Kaşıntı genellikle geceleri artar. Yiyecekler, solunum yoluyla alınan alerjenler (polen ve ev tozu gibi), bakteriyel enfeksiyonlar, azalmış nem, terleme, irritanlar (yün, akrilik, sabunlar, deterjanlar) kaşıntıyı artırabilir.

Lezyonların bulunduğu yerler atopik dermatit tanısında yardımcı olur:

1. Bebeklik dönemi (0-2 yaş) atopik dermatiti.

Hastaların genelinde ilk 6 ay içinde başlar. Süt çocukluğu döneminde ekzematöz değişiklikler en sık yüzde (sıklıkla yanaklarda), saçlı deride, diz ve dirsek bölgelerinde ve kulak arkasında görülür. Bez bölgesi genellikle etkilenmemiştir. Kızarıklık, sulu kabarcıklar, cilt yüzeyinin sıyrılması, sıvı sızıntısı, kabuklaşma ve pullanma görülür. Bu dönemde başlayan hastalık 3 yaşında iyileşebilir veya ileri çocukluk yaşlarında da devam edebilir.

2. Çocukluk çağı (2-12 yaş) atopik dermatiti.

Oyun çocukluğu ve ileri çocukluk döneminde ekzematöz değişiklikler daha çok dirsek önü, diz arkası, boyun, el ve ayak bileği bölgesini tutar. Yüz ve göz kapaklarında bu dönemde lezyon görülmemeye başlar. Tutulan bölgelerde uzun süreli kaşıntıya bağlı deride kalınlaşma, kabalaşma ve deri çizgilerinin belirginleşmesi gözlenir.

3. Ergenlik dönemi (12-18 yaş) atopik dermatiti.

Ergenlik döneminde kaşıntı ve deride kalınlaşma ön plandadır. Lezyonlar daha çok el ve ayak bilekleri, kol ve bacakların iç yüzlerinde, göz çevresi, yüz, boyun ve gövdenin üst kısmındadır. Bu dönemde ekzema sadece ellerde görülebilir. Genellikle ciltte çizgilenme, kalınlaşma ve rengin kahverengi-leşmesine neden olur.

Kalıtım. Ailede astım, saman nezlesi, yüksek IgE seviyesi ve alerji testi pozitifliği atopik dermatiti düşündüren bulgulardandır (Tablo 1).

Atopik dermatitin laboratuar bulguları nelerdir?

Kanda alerjiyi gösteren maddelerin (eozinofili ve immünglobulin E) seviyesinde artış saptanır. Kanda bakılan alerjen maddelere özgü immünglobulin E, hastanın duyarlı olduğu alerjenleri belirleyebilir.

Ailesel özelliği olan bir hastalık mıdır?

Atopik dermatitin anne babadan çocuğa kalıtsal geçişi tam olarak bilinmemekle birlikte, kalıtımsal bir hastalık olduğunu destekleyen çalışmalar vardır. Atopik dermatitli erişkinlerin %60’ının çocuklarında atopik dermatit gelişmektedir. Anne ve baba atopik dermatitli ise çocuklarda atopik dermatit gelişme oranı %81, tek bir ebeveyn atopik dermatit ise çocuklarda atopik dermatit görülme oranı %56’dır. Atopik dermatitli çocukların %30’unda ailede alerji öyküsü yoktur.

Atopik dermatitin nedeni nedir?

Atopik dermatit; kalıtım ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır. Kişiden kişiye bulaşıcı bir hastalık değildir.

Tetikleyiciler nelerdir?

Atopik dermatitli hastalarda kaşıntıya neden olan maddelere karşı duyarlılık eşikleri düşüktür. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişkenlik gösterir. Çoğu çocukta semptomlar kışın artarken, bazılarında terleme ile lezyonlar artar. Genel tetikleyiciler şunlardır:

Ciltte kuruluk. Cildin doğal yağlılığının azalması cilt kuruluğuna neden olur. Kuru cildin gevrek ve kırılgan olmasına karşılık, nemli cilt yumuşak ve esnektir. Bu nedenle cildin kuruması engellenmelidir.

İrritan maddeler. Genel uyarıcılar sabun veya deterjanlar, kimyasal maddeler, sigara, yünlü elbiseler, belirgin ısı ve nem değişiklikleridir. Atopik dermatitli hastalar cildin yağ dengesini en az bozan nötral pH’daki sabunları kullanmalıdırlar. Duş alırken lif veya fırça kullanmamalıdırlar. Yeni elbiseler giyilmeden önce formaldehid seviyesini ve diğer ilave edilmiş kimyasalları azaltmak için yıkanmalıdır. Elbiselerdeki çok az deterjan bile irrite edici özellik gösterebileceğinden toz yerine sıvı deterjanlar veya hafif deterjanlar (sabun tozu gibi) kullanılmalı ve elbiseler iki kez durulanmalıdır. İrritan ajanlardan uzak durmak gerekir.

Stres. Atopik dermatitli hastalar strese deride kaşıntı ve kızarıklık ile cevap verirler.

Sıcak ve terleme. Atopik dermatitli hastalar yoğun terlenen, belirgin fiziksel temas ve aşırı kalın elbiseler gerektiren iş ve sporlarda kaşınırlar. Yüzmeyi daha iyi tolere edebilmektedirler. Yüzmeden hemen sonra klorsuz su ile duş alınarak ciltten klor temizlenmeli ve cilt nemlendirilmelidir. Atopik dermatitli bazı hastalarda ultraviole ışını yararlı olmakla birlikte güneş yanığından korunmak için güneş koruyucu kullanılmalıdır.

Enfeksiyonlar. Atopik dermatitli hastalarda kollarda ve bacaklarda belirgin olmak üzere bakteriyel, viral ve mantar enfeksiyonlarına yatkınlık vardır. Lezyon bölgesinde Staphylococcus aureus mikrobu bulunan hastalar, bu mikroba karşı uygulanan antibiyotiklerden yarar görürler. Belli bir bölgede görülen iltihaplı ekzemalarda sadece o bölgeye, vücudun büyük bir kısmında görülen iltihaplı ekzemalarda ise ağızdan veya damardan antibiyotik uygulaması faydalı olabilir. İltihaplı ve kabuklanmış lezyonların tanınması ve tedavisi önemlidir.

Herpes Simplex Virüs (HSV) yineleyen dermatiti ortaya çıkarabilir ve S. aureus enfeksiyonu olarak yanlış tanı alabilir. Lokal HSV cilt enfeksiyonu, yaygın atopik dermatitli hastalarda hayatı tehdit eden yayılma gösterebileceğinden antiviral tedavi çok önemlidir. Dermatophyte enfeksiyonu da atopik dermatit lezyonlarının artmasına neden olabileceğinden tedavi edilmelidir.

Allerjenler. Polen, hayvan tüyleri, yiyecekler ve ev tozu akarı olabilir. Büyük çocuklarda burun veya deri yoluyla ev tozu akarı, mantar, hayvan tüyü, çimen ve ağaç poleni gibi alerjenlerle temas atopik dermatit belirtilerini ortaya çıkarabilir. Alerji deri testinin pozitifliği her zaman alerjenlerin tetiklediği ekzemaya işaret etmez. Yama testi bazı hastalardaki deri bakım ürünlerinin neden olduğu ekzema reaksiyonunu gösterebilir.

Alerjik besinler. Orta-ağır şiddetli atopik dermatitlı çocukların %40’ında besin alerjisi vardır. Küçük yaştaki şiddetli atopik dermatit olan çocuklarda besin alerjisi olasılığı yüksektir. Hastanın diyetinden alerjen besinin çıkarılması, belirgin klinik iyileşme sağlamakla birlikte yumurta, buğday unu, süt, soya, yer fıstığı gibi besinler bir çok besinde çok az miktarda bulunduğundan bunlardan kaçınmak zordur ve eğitim gerektirir.

Tetikleyicilerden nasıl korunabiliriz?

1. Cildi nemlendirerek koru:

Ilık su ile duş alma, banyoda kurutmayan, alkali olmayan, nemlendiricili sabunlar kullanma, ılık banyo sonrası derinin tahriş edilmeden kurulanması, kısa süre içinde vazelin veya kremlerle derinin nemledirilmesi büyük önem taşır. Ayrıca parfüm veya boya maddesi içeren sabunlar da kullanılmamalıdır. Ev işlerinde deterjan ve benzeri maddeler kullanılırken, iç yüzeyi pamuklu eldivenler kullanılmalıdır. Çocuklarda ara bezi sık değiştirilmeli ve değiştirme sırasında tahriş etmeden temizlik yapılmalıdır.

2. Cildi havalandıran pamuklu elbiseler giyin.

Yünlü, sentetik, sık ve kaba dokunmuş kumaşlardan uzak durmak gerekir.

3. Egzersiz ve terleme kaşıntıyı artırıyorsa özellikle kaşıntının yoğun olduğu dönemde egsersizi azaltmalı ve terlemeyi azaltacak yöntemleri bulmalı.

4. Enfeksiyonları erken ve uygun şekilde tedavi etmeli.

5. Eğer bir besin tetikleyici ise o besinden uzak durmanın yolları öğrenilmeli. Bazı besinler diğer besinlerin içerisinde katkı maddesi olarak ta bulunabilir.

6. Hayvan tüyleri kaşıntıyı artırıyorsa (kedi, köpek, kuş vb) onlardan uzak durmalı. Eğer ev tozu akarı alerjisi kaşıntıyı tetikliyorsa yünlü yatak, yorgan ve yastık kullanmamalı ve yatak odasında yünlü halı bulundurulmamalı.

7. Strese bağlı kaşıntı ön planda ise stresi kontrol etmeyi ve stresten uzak kalmayı hasta, aile, ve öğretmen birlikte gözden geçirmeli.

Atopik dermatitnın tedavisinde kullanılan ilaçlar nelerdir?

Tedavide cildin nemlendirilmesi, lezyonlu bölgeye uygulanan tedaviler, yakınmalara neden olan faktörlerin belirlenmesi ve bunların uzaklaştırılması ve gerekiyorsa ağız ya da damar yoluyla ilaçlar uygulanır.

Nemlendirme.

Vazelin gibi merhemler nemlendirme için uygundur fakat ciltte gerginlik hissi uyandırabilirler. Nemlendiricilerin saf yani katkı maddesiz olması gerekir. Nemlendirici krem ve solüsyonlar duruma göre günlük ya da banyo sonrası kullanılabilir.

Kortizonlu kremler.

Bu ilaçlar atopik dermatitdeki iltihabi yangının tedavisinde kullanılan esas ilaçlardır. Kortizonlu merhem ya da kremler lezyonlu cilt bölgesine uygulandığında çok yararlı etkileri görülür. Kortizonlu ilaçlar etki bakımından hafif, orta ve kuvvetli olmak üzere üç gruba ayrılır. Kuvvetli olanlar yüze ve vücudun kıvrım yerlerine uygulanmamalı, gövde, kol ve bacaklara ise kısa süreli uygulanmalıdır. Orta etkili olanlar ise gövde, kol ve bacaklardaki süregen (kronik) atopik dermatitde uzun süre kullanılabilir. Tedavi ile bir kez kontrol altına alınan olgularda, haftada iki kez lezyonlu bölgelere kortizonlu ilaç sürülmesi ile uzun süreli kontrol sağlanabilir. Kremlere göre merhemler cildin üst tabakasından daha iyi emilirler ve bu nedenle kan dolaşımına daha fazla geçerler. Kortizonlu ilaçlara bağlı yan etkiler ilacın uygulandığı cilt bölgesinde ya da bütün vücudu ilgilendiren sistemik yan etkiler ortaya çıkabilir. İlacın uygulandığı bölgelerde daha çok cildin incelmesi ya da kırmızı çizgilenme görülür. Sistemik yan etkiler beyin ve böbrek üstü bezindeki hormon salınımının etkilenmesi ile ortaya çıkar. Bu yan etkiler kullanılan cilt alanının yerine, büyüklüğüne, ilacın kullanım süresine ve ilacın etki gücüne göre değişir. Küçük çocuklarda ve yoğun tedavi gerektiren şiddetli atopik dermatitli olgularda kortizonlu ilaçların böbrek üstü bezinin hormon salınımını baskılama riski daha yüksektir.

Antihistaminikler. Sistemik antihistaminikler primer olarak kaşıntıyı azaltan ilaçlardır. Kaşıntı genellikle gece arttığından hidroksizin, difenhidramin içeren sedatif etkili antihistaminikler avantaj sağlayabilir.

Fototerapi.

Doğal güneş ışığı, güneş yanığına ve belirgin terlemeye neden olmadığı sürece atopik dermatitlı hastalara genellikle faydalıdır. Ama bunlar cilt kanseri yapan ultraviole A-1, ultraviole B (UVB), dar bant ultraviole B, PUVA içerirler. Çocuklarda kullanılması önerilemez.

Atopik dermatitin komplikasyonları nelerdir?

S. Aureus adlı bakteri atopik dermatit cilt lezyonlarında %90’ın üzerinde bulunur. Ekzemalı cilt bölgesinde bal rengi kabuklanma, kıl kökü iltihabı ve benzeri iltihabi durumlar S. aureus enfeksiyonuna işaret eder ve antibiyotik tedavisi gerektirir. Atopik dermatitli hastalarda mantarların ve virüslerin yol açtığı enfeksiyonlar da sık gözlenir. Ayrıca gözlerde de çeşitli iltihabi tablolara atopik dermatitli hastalarda normal kontrollere göre daha sık karşılaşılmaktadır.

Atopik dermatitli çocuğum ilerde iyileşir mi?

Atopik dermatit küçük çocuklarda daha şiddetli ve daha inatçı olma eğilimindedir ve çocuk büyüdükçe süresi ve şiddeti azalır. Kendiliğinden iyileşme 5 yaş üzeri çocuklarda özellikle hafif vakalarda %40-60’tır. Erken çalışmalar atopik dermatitli çocukların %84’ünde ergenlik döneminde de hastalık belirtilerinin devam ettiğini gösterse de %20 çocukta süt çocukluğundan ergenlik dönemine kadar hastalığın iyileştiği ve %65 hastada ise hafiflediği saptanmıştır. Atopik dermatitin yaygın olması, erken başlaması, ilave olarak astım ve saman nezlesinin olması, serum IgE seviyesinin yüksekliği, ailede atopik dermatit öyküsünün bulunması hastalığın ileriki seyri açısından kötü kriterlerdir.

Atopik dermatit önlenebilir mi?

Bebeğin ilk altı ayında anne sütü ile beslenmesi atopik dermatitden koruyucudur. Eğer bebeğin duyarlandığı bir yiyecek varsa annenin bu yiyeceği diyetinden çıkarması gerekir. Probiyotik adı verilen preparatlar da de atopik dermatitin sıklık ve şiddetini azaltmaktadır. Semptomları tetikleyen faktörlerden uzaklaşma, tedavinin olduğu kadar atak tekrarından korunmanın da bir parçasıdır.

Atopik dermatit başka hastalıklara benzeyebilir mi?

Bir çok deri hastalığı atopik dermatit ile benzer semptom ve belirti verebilirler İlk 1 yılda ishal, büyüme geriliği, yaygın kırmızı döküntü, yineleyen cilt ve/veya sistemik enfeksiyonu immün yetmezliği; çocukluk çağında ekzema, solunumsal alerji ve ailesinde atopi öyküsü olmayan ekzematöz dermatitli ergenlerde alerjik kontakt dermatit düşünülür.